7 lipca rozpoczyna się Nowenna do Matki Bożej Szkaplerznej, przygotowująca wiernych do liturgicznego wspomnienia Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel, obchodzonego 16 lipca. Od ponad siedmiuset lat miliony katolików na całym świecie powierzają się opiece Matki Bożej poprzez przyjęcie i pobożne noszenie Szkaplerza karmelitańskiego. Nabożeństwo to należy do najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych form pobożności maryjnej w Kościele katolickim. Obok Różańca świętego szkaplerz od wieków prowadzi wiernych do głębszego życia Ewangelią, modlitwy i zjednoczenia z Chrystusem. Nowenna nie jest jedynie przygotowaniem do święta. Jest przede wszystkim zaproszeniem, aby odnowić swoje zawierzenie Maryi, pogłębić życie sakramentalne i na nowo odkryć duchowe bogactwo Karmelu.
Rys historyczny
Historia Szkaplerza karmelitańskiego sięga XII wieku.
Na Górze Karmel w Ziemi Świętej żyli pustelnicy, którzy na wzór proroka Eliasza prowadzili życie modlitwy, pokuty i kontemplacji Boga. Nazywali siebie Braćmi Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Z czasem wspólnota ta przekształciła się w Zakon Karmelitów.
W wyniku prześladowań chrześcijan karmelici byli zmuszeni opuścić Palestynę. Najpierw udali się na Sycylię, a następnie do Francji i Anglii. W Europie napotkali jednak liczne trudności. Istniało nawet realne niebezpieczeństwo rozwiązania Zakonu.
Jednym z największych zagrożeń okazały się postanowienia Soboru Laterańskiego IV z 1215 roku, który zabraniał tworzenia nowych zakonów nieopartych na zatwierdzonych wcześniej regułach zakonnych.
W tym trudnym czasie szczególną świętością odznaczał się przełożony generalny Zakonu – św. Szymon Stock.
Widząc niebezpieczeństwa grożące karmelitom, z wielką ufnością błagał Najświętszą Maryję Pannę o ratunek.
Według wielowiekowej tradycji karmelitańskiej, w nocy z 15 na 16 lipca 1251 roku, Maryja ukazała się św. Szymonowi Stockowi w otoczeniu Aniołów. Wręczyła mu brązowy Szkaplerz i powiedziała:
„Przyjmij, najmilszy synu, Szkaplerz twego Zakonu jako znak mego braterstwa, przywilej dla ciebie i wszystkich karmelitów. Kto w nim umrze, nie zazna ognia piekielnego. Oto znak zbawienia, ratunek w niebezpieczeństwach, przymierze pokoju i wiecznego zobowiązania.”
Interwencja Matki Bożej okazała się skuteczna. Zakon nie tylko przetrwał, ale zaczął dynamicznie się rozwijać. Jeszcze za życia św. Szymona Stocka powstały nowe klasztory między innymi w Brukseli, Liège, Gandawie, Utrechcie, Szkocji i Irlandii.
W XIV wieku, zgodnie z tradycją karmelitańską, Najświętsza Maryja Panna ukazała się papieżowi Janowi XXII, zapewniając o swojej szczególnej opiece nad Zakonem Karmelitańskim oraz nad wszystkimi wiernymi należącymi do Bractwa Szkaplerznego. Z tym przekazem wiąże się również tzw. przywilej sobotni, czyli pobożne przekonanie o szczególnej pomocy Maryi dla wiernych po śmierci.
Czym jest Szkaplerz karmelitański?
Stolica Apostolska zaliczyła Szkaplerz karmelitański do sakramentaliów Kościoła katolickiego.
Sakramentalia nie działają automatycznie ani magicznie. Są świętymi znakami ustanowionymi przez Kościół, które przygotowują wiernych do owocnego przyjmowania łaski Bożej i pomagają uświęcać codzienne życie.
Szkaplerz jest więc przede wszystkim:
- znakiem oddania się Maryi,
- znakiem przynależności do rodziny karmelitańskiej,
- przypomnieniem o obowiązku życia Ewangelią,
- wezwaniem do modlitwy i świętości.
Nie jest amuletem ani talizmanem.
Jak przypominają karmelici, Szkaplerz nie zbawia sam z siebie. Zbawia Jezus Chrystus. Maryja natomiast prowadzi każdego, kto Jej zaufa, do swojego Syna.
Przywileje Szkaplerza karmelitańskiego
Tradycja karmelitańska, od wieków aprobowana przez Kościół, mówi o szczególnych łaskach związanych z pobożnym noszeniem Szkaplerza. Rozumie się je zawsze w jedności z życiem sakramentalnym, modlitwą i wiernym naśladowaniem Chrystusa.
Do tych przywilejów należą:
1. Szczególna opieka Matki Bożej
Wszyscy pobożnie noszący Szkaplerz mogą z ufnością powierzać się macierzyńskiej opiece Maryi zarówno w sprawach duszy, jak i ciała.
2. Pomoc w godzinie śmierci
Tradycja szkaplerzna wyraża przekonanie o szczególnej pomocy Maryi dla tych, którzy wiernie żyją duchowością Szkaplerza i pozostają zjednoczeni z Chrystusem.
3. Przywilej sobotni
Pobożna tradycja karmelitańska mówi o szczególnej pomocy Matki Bożej wobec wiernych noszących Szkaplerz, zachowujących czystość według swego stanu i prowadzących życie modlitwy.
4. Udział w dobrach duchowych Zakonu Karmelitańskiego
Członkowie Bractwa Szkaplerznego uczestniczą duchowo w modlitwach, Mszach świętych, Komuniach świętych, postach i wszystkich dobrach duchowych całej Rodziny Karmelitańskiej.
Obowiązki osób przyjmujących Szkaplerz
Przyjęcie Szkaplerza jest początkiem duchowej drogi.
Do podstawowych obowiązków należą:
- przyjęcie poświęconego Szkaplerza z rąk kapłana lub osoby do tego upoważnionej,
- wierne noszenie Szkaplerza,
- codzienne odmawianie modlitwy wyznaczonej przy przyjęciu do Bractwa (najczęściej modlitwy „Pod Twoją obronę…”),
- naśladowanie cnót Najświętszej Maryi Panny oraz szerzenie Jej czci.
Praktyki zalecane członkom Bractwa Szkaplerznego
Kościół zachęca osoby noszące Szkaplerz do:
- życia w łasce uświęcającej,
- regularnej spowiedzi i Komunii świętej,
- częstego nawiedzania kościoła,
- udziału w nabożeństwach ku czci Matki Bożej,
- praktykowania drobnych umartwień,
- częstego powierzania się opiece Maryi krótkimi aktami strzelistymi,
- poznawania duchowości Karmelu,
- wspierania Zakonu Karmelitańskiego modlitwą oraz troską o nowe powołania.
Medalik szkaplerzny
Papież św. Pius X w 1910 roku zezwolił, aby w uzasadnionych przypadkach Szkaplerz sukienny mógł zostać zastąpiony medalikiem szkaplerznym, przedstawiającym z jednej strony Najświętsze Serce Pana Jezusa, a z drugiej – Matkę Bożą Szkaplerzną. Zastąpienie Szkaplerza medalikiem nie wymaga ponownego błogosławieństwa.
Święty Jan Paweł II o Szkaplerzu
Szczególnym czcicielem Matki Bożej Szkaplerznej był św. Jan Paweł II, który od młodości nosił Szkaplerz karmelitański. W jednym ze swoich przesłań wyznał:
„Ja również od dawna noszę na sercu szkaplerz karmelitański. Ze względu na miłość, jaką żywię do tej wspólnej Matki niebieskiej, której opieki nieustannie doświadczam, żywię nadzieję, że (…) wszyscy wierni (…) będą wzrastać w Jej miłości i rozsiewać w świecie obecność tej Niewiasty milczenia i modlitwy.”
Te słowa Papieża Polaka doskonale oddają istotę nabożeństwa szkaplerznego. Nie chodzi jedynie o noszenie znaku zewnętrznego, lecz o codzienne życie z Chrystusem pod matczyną opieką Maryi.
Nowenna – dziewięć dni z Maryją
Od 7 do 15 lipca Kościół zaprasza wiernych do odprawienia Nowenny do Matki Bożej Szkaplerznej. Jest to piękny czas modlitwy, zawierzenia i duchowego przygotowania do święta Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel, obchodzonego 16 lipca.
Niech będzie to okazja do odnowienia swojej wiary, pogłębienia życia sakramentalnego oraz ponownego powierzenia siebie i swoich bliskich Matce Bożej.
„Maryjo z Góry Karmel, okryj nas płaszczem swojej opieki, prowadź do Jezusa i ucz nas wiernie pełnić wolę Bożą każdego dnia.”
Najczęściej zadawane pytania o Szkaplerz karmelitański
1. Czym właściwie jest Szkaplerz karmelitański?
Szkaplerz karmelitański jest sakramentalium Kościoła katolickiego. Składa się z dwóch małych płatków brązowego sukna połączonych tasiemkami, noszonych na piersiach i plecach. Jest znakiem szczególnej więzi z Najświętszą Maryją Panną z Góry Karmel oraz przynależności do Rodziny Karmelitańskiej.
Nie jest talizmanem ani amuletem. Jest zewnętrznym znakiem wewnętrznego pragnienia życia z Chrystusem pod opieką Maryi.
2. Czy każdy może przyjąć Szkaplerz?
Tak.
Szkaplerz może przyjąć każdy ochrzczony katolik, niezależnie od wieku czy stanu życia.
Przyjęcia dokonuje kapłan lub osoba posiadająca odpowiednie upoważnienie.
3. Czy Szkaplerz przyjmuje się tylko raz?
Tak.
Obrzęd nałożenia Szkaplerza odbywa się tylko jeden raz w życiu.
Jeżeli później Szkaplerz ulegnie zniszczeniu lub się zużyje, można go po prostu wymienić na nowy. Nie trzeba ponownie uczestniczyć w obrzędzie jego nałożenia.
4. Czy trzeba nosić Szkaplerz przez cały czas?
Taką praktykę zaleca duchowość karmelitańska.
Szkaplerz nosi się jako znak nieustannego zawierzenia Maryi. Jeśli jednak z ważnych powodów trzeba go na chwilę zdjąć (np. zabieg medyczny, sport, pranie czy wymiana na nowy), nie oznacza to utraty przynależności do Bractwa Szkaplerznego.
5. Czy można spać w Szkaplerzu?
Oczywiście.
Wielu wiernych nosi Szkaplerz zarówno w dzień, jak i w nocy. Nie ma żadnych przeciwwskazań.
6. Czy można się kąpać lub pływać w Szkaplerzu?
Można, jednak materiałowy Szkaplerz szybciej ulega wtedy zniszczeniu.
W praktyce wiele osób na czas kąpieli zdejmuje go, a po jej zakończeniu ponownie zakłada.
7. Co zrobić, gdy Szkaplerz się zniszczy?
To całkowicie normalne.
Zużyty Szkaplerz najlepiej spalić lub godnie zakopać, ponieważ jest poświęconym przedmiotem.
Nowy można od razu założyć. Nie wymaga on ponownego obrzędu przyjęcia.
8. Czy można nosić medalik zamiast Szkaplerza?
Tak.
Na mocy decyzji papieża św. Piusa X z 1910 roku możliwe jest zastąpienie Szkaplerza sukiennego medalikiem szkaplerznym.
Na jednej stronie medalika powinno znajdować się Najświętsze Serce Pana Jezusa, a na drugiej – Matka Boża Szkaplerzna.
9. Czy noszenie Szkaplerza gwarantuje zbawienie?
Nie.
Kościół nigdy nie nauczał, że sam Szkaplerz automatycznie zapewnia zbawienie.
Zbawia wyłącznie Jezus Chrystus.
Szkaplerz jest znakiem przymierza z Maryją i przypomina o konieczności życia Ewangelią, korzystania z sakramentów oraz wytrwania w łasce Bożej.
10. Jak rozumieć obietnicę: „Kto umrze odziany Szkaplerzem, nie zazna ognia piekielnego”?
Kościół rozumie tę obietnicę w świetle całej wiary katolickiej.
Nie oznacza ona, że sam materiał chroni człowieka przed potępieniem.
Jest wyrazem szczególnej opieki Maryi nad tymi, którzy wiernie żyją swoją wiarą, noszą Szkaplerz z pobożnością i starają się naśladować Jej cnoty.
11. Co oznacza „przywilej sobotni”?
Jest to wielowiekowa tradycja karmelitańska mówiąca o szczególnej pomocy Maryi wobec wiernych noszących Szkaplerz po ich śmierci.
Kościół nie traktuje tej tradycji jako prawdy objawionej, lecz jako pobożne przekonanie obecne od wieków w duchowości Karmelu. Należy je rozumieć w jedności z nauką Kościoła o zbawieniu, czyśćcu i życiu w łasce uświęcającej.
12. Jakie modlitwy odmawia osoba nosząca Szkaplerz?
Najczęściej podczas przyjęcia do Bractwa Szkaplerznego kapłan wyznacza codzienne odmawianie modlitwy:
„Pod Twoją obronę…”
Może także wskazać inną modlitwę zatwierdzoną przez Kościół.
Najważniejsze jednak pozostaje życie sakramentalne oraz wierne naśladowanie Chrystusa.
13. Czy członek Bractwa Szkaplerznego powinien należeć do Zakonu Karmelitów?
Nie.
Osoba świecka pozostaje w swoim stanie życia.
Przynależność do Bractwa oznacza duchową więź z Rodziną Karmelitańską oraz udział w jej dobrach duchowych.
14. Czy dzieci również mogą przyjąć Szkaplerz?
Tak.
Kościół zachęca, aby również dzieci były powierzane opiece Matki Bożej Szkaplerznej. Oczywiście z pomocą rodziców uczą się stopniowo rozumieć znaczenie tego nabożeństwa.
15. Dlaczego Szkaplerz ma kolor brązowy?
Brązowy kolor nawiązuje do habitu karmelitańskiego oraz do prostoty, pokory i życia oddanego Bogu.
Przypomina także o duchowości Karmelu, której fundamentami są modlitwa, kontemplacja i całkowite zawierzenie Maryi.
Zakończenie
Szkaplerz karmelitański nie jest jedynie pamiątką czy religijnym symbolem. To zaproszenie do codziennego życia z Jezusem Chrystusem pod matczynym płaszczem Najświętszej Maryi Panny.
Jak przypominał św. Jan Paweł II, noszenie Szkaplerza powinno prowadzić do coraz głębszej więzi z Maryją i do wiernego naśladowania Jej Syna. Jest to droga zaufania, modlitwy i świętości, którą Kościół od wieków poleca swoim wiernym.
„Maryjo, Matko i Królowo Karmelu, okryj nas płaszczem swojej opieki. Naucz nas kochać Jezusa całym sercem, wiernie pełnić wolę Ojca i odważnie dążyć do świętości. Amen.”
